3. तृतीय पत्र (Paper III): समसामयिक विषय (Contemporary Issues)

यो पत्र सबै सेवा (परराष्ट्र, प्रशासन, लेखापरीक्षण र संसद) का लागि अनिवार्य छ।

• पूर्णाङ्क: १०० (100 Marks)

Section (A) – ३० अङ्क (३ प्रश्न × १० अङ्क)

• १. सामाजिक मामिलाहरू (Social Issues)
  • १.१ सामाजिक विवाद तथा द्वन्द्व
  • १.२ सामाजिक न्याय तथा समानता
  • १.३ सामाजिक एवं सांस्कृतिक रुपान्तरण
  • १.४ स्रोत साधनहरूको वितरणमा न्याय: असमानता एवं सीमान्तीकरण (प्रादेशिक, जातजातिगत, लैङ्गिक, ग्रामीण तथा शहरी)
  • १.५ सामाजिक संरक्षण/बचाउ, सामाजिक सुरक्षा तथा सामाजिक जिम्मेवारी
  • १.६ सांस्कृतिक विविधता र सामाजिक परिचालन
  • १.७ जनसंख्या (बसोबास, बसाइसराइ, शहरीकरण, प्रौढावस्था, शरणार्थी, विस्थापित जनसंख्या)
  • १.८ संगठित अपराध: विद्युतीय अपराध (Cyber crime), बेचबिखन, मिलोमतो (Cartelling)/एकाधिकार (Monopoly), आतङ्कवाद, भ्रष्टाचार र अवैध मुद्रा निर्मलीकरण
  • १.९ खाद्य सम्प्रभुता र सुरक्षा

Section (B) – २० अङ्क (२ प्रश्न × १० अङ्क)

• २. आर्थिक मामिलाहरू (Economic Issues)
  • २.१ आर्थिक वृद्धि तथा आर्थिक विकास
  • २.२ आर्थिक विकासका प्रमुख पक्षहरू: कृषि, उद्योग, व्यापार, पर्यटन, वैदेशिक रोजगार तथा मानव संशाधन
  • २.३ आर्थिक विकासमा सार्वजनिक क्षेत्र, निजी क्षेत्र र सहकारी क्षेत्रको भूमिका
  • २.४ वैदेशिक सहायता र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग
  • २.५ वैदेशिक लगानी: पोर्टफोलियो र प्रत्यक्ष
  • २.६ प्रविधि हस्तान्तरण (बौद्धिक सम्पत्ति अधिकार समेत)
  • २.७ व्यापार, बजार र श्रम उदारीकरण
  • २.८ आर्थिक कूटनीति
  • २.९ गरिबी र बेरोजगारी

Section (C) – ३० अङ्क (३ प्रश्न × १० अङ्क)

• ३. विकाससँग सम्बद्ध मामिलाहरू (Developmental Issues)
  • ३.१ मानव विकास
  • ३.२ पूर्वाधार विकास
  • ३.३ दिगो विकास (भूमि, जल तथा प्राकृतिक स्रोतहरू धान्न सक्ने क्षमता र विकास नीति)
  • ३.४ विकास प्रक्रियामा राज्य र राज्य बाहेकका क्षेत्रहरूको भूमिका
  • ३.५ शान्ति र द्वन्द्व संवेदनशील विकास
  • ३.६ विकेन्द्रीकरण तथा स्थानीय स्वायत्त शासन
  • ३.७ विकासमा नागरिकको संलग्नता
  • ३.८ साझेदारी विकास तथा समुदायमा आधारित विकास
  • ३.९ विकासमा सूचना सञ्चार प्रविधिको भूमिका
  • ३.१० विश्वव्यापीकरण र विकास

Section (D) – २० अङ्क (२ प्रश्न × १० अङ्क)

• ४. वातावरणसँग सम्बद्ध मामिलाहरू (Environmental Issues)
  • ४.१ पारिस्थितिक प्रणाली
  • ४.२ जैविक विविधता तथा संरक्षण
  • ४.३ जलवायु परिवर्तन र कार्बन व्यापार
  • ४.४ वातावरणीय ह्रास
  • ४.५ वनविनास
  • ४.६ संकट/विपद् व्यवस्थापन
  • ४.७ वातावरण र विकास
  • ४.८ उर्जा संकट तथा उर्जा संरक्षण
  • ४.९ प्रदूषण तथा फोहरमैला व्यवस्थापन